Cử nhân Hà Trì TRẦN ĐÌNH TÂN chép lại theo trí nhớ

Hậu học Lộc Xuyên ĐẶNG QUÍ ĐỊCHsao lục và phiên dịch

旱 詩.

家 嚴 壬 午 科 秀 才 陳 有 巖 撰.

余 幼 時 家 嚴 口 訓 熟 讀 今 尚 記 憶 謹 錄 于 左 . 以 示 我 家 嚴 手 澤 未 泯 焉.

天 時 嗇 雨 久 霑 濡

旱 魃 為 災 遍 九 區

赫 赫 炎 蒸 周 草 熯

重 重 虐 焰 宋 苗 枯

人 如 執 熱 思 冰 并

我 欲 乘 風 扣 玉 壺

倘 使 傷 霖 隨 處 普

雲 霓 望 慰 慶 來 蘇

又余尚記憶故家嚴所撰西園春色深詩仍余只尚憶三句云

翰墨林間凝淑氣

紫紅花裡遍濃愔

余皆忘卻!

Phiên âm:

Hạn thi .

Gia nghiêm Nhâm Ngọ khoa Tú tài Trần Hữu Nham soạn.

Dư ấu thời gia nghiêm khẩu huấn thục độc, kim thượng ký ức, cẩn lục vu tả. Dĩ thị ngã, gia nghiêm thủ trạch vị mẫn yên.

Thiên thời sắc vũ cửu triêm nhu

Hạn Bạt vi tai biến cửu khu

Hách hách viêm chưng Chu thảo hãn

Trùng trùng ngược diễm Tống miêu khô

Nhân như chấp nhiệt tư băng tĩnh

Ngã dục thừa phong khấu ngọc hồ

Thảng sử thương lâm tùy xứ phổ

Vân nghê vọng ủy khánh lai tô!

         Hựu dư thượng ký ức cố gia nghiêm sở soạn “Tây viên xuân sắc thâm thi, nhưng dư chỉ thượng ức tam tứ cú vân:

Hàn mặc lâm gian ngưng thục khí,

Tử hồng hoa lý biến nùng âm.

Dư giai vong khước!

Hựu thượng ký ức “Thăng Khổng tử đường thi”, ngũ lục luận cú vân:

Phảng phất môn trung Nhan thị toạ

Y hi đình ngoại Lý xu thương

Dĩ thượng đẳng thi cú, giai dư gia nghiêm sở soạn. Dư thượng ký ức cố lục chi, dĩ thị bất vong.

Dư hựu thượng tồn ký ức, gia nghiêm sinh tiền đề bích chư đối liên, cẩn lục vu tả:

Tại thất nghi phòng vô thập đạo

Nhập gia tu yếu hữu tam thanh

         (Chú: Tam thanh: Độc thơ thanh, hài nhi thanh, phưởng tích thanh)

• Bần khởi ngô ntu bần hữu chí,

Tiện phi ngã ố tiện đa năng.

• Quí tự tân cần đắc,

Phú tùng kiệm ước lai.

• Tài phi thiên vũ quỉ thâu, ư nông thủ túc

Dụng thị cung ti thực phỉ, duy kiệm hữu dư.

         Tập cổ:  – Vị ngã hà cầu, ẩm thủy phạn sơ tùy phận túc;

                      Tùng ngô sở hảo, canh nhàn điếu tịch hưởng niên dư.

• Lượng đại, tâm đại, sự nghiệp đại

Thân phì, gia phì, tử tôn phì

         (Bất tất ngưu nhũ, thử cú cố gia huynh Trần Trọng Giải ẩm ngưu nhũ nhi tác).

         Hạ Tuy Phước lại mục xước kiến ốc:

• Thiện dữ nhân gian Tề Yến tử

Hiền sư ngô kiệm Hán Tiêu Hà

                                Gia nghiêm soạn

Tạm dịch:

         Thơ hạn, cha ta là Trần Hữu Nham, đỗ Tú tài khoa Nhâm Ngọ (1882), soạn.

Ta thuở bé từng được cha ta dạy bằng cách đọc cho ta nghe mà đọc theo đến thuộc lòng. Nay ta còn nhớ, kính cẩn chép ra đây. Để bảo ban ta (cha ta đã dạy ta học bài thơ này, nay chép lại ta thấy như) hơi tay của cha ta (lúc làm bài thơ này) vẫn chưa phai.

Dịch nghĩa:            Trời hạn

         Trời keo kiệt không chịu cho mưa xuống để đất đai được thấm ướt lâu dài,

Khiến thần Nắng hoành hành gieo tai họa khắp chín khu.

Cái nóng như nung nấu hừng hực làm cho cỏ trên đất nhà Chu héo úa như bị sấy,

Ánh sáng chói chang tàn ngược chưa hết lớp này đã đến lớp khác chồng chất lên khiến lúa còn non trên đất nhà Tống phải khô héo.

Người như ngồi cạnh lò sưởi, muốn giải được nhiệt, ước gì có cả giếng nước đá đóng băng.

Còn ta muốn cưỡi gió, vừa đi vừa gõ vào cái bầu bằng ngọc.

Giá như được trời mưa dầm dề khắp nơi

Thì muôn vật hồi sinh, mừng cho bõ lúc trông mây từng mống.

Tạm dịch thơ:

Trời hạn

Trời sao nỡ hẹp lượng triêm nhu

Thần Hạn ¹ gieo tai khắp chín khu ²

Hừng hực nóng nung Chu ³ cỏ úa

Chói chang nắng ngược Tống ⁴ cây khô!

Người mong giải nhiệt mơ bang giếng

Ta ước thừa phong gõ ngọc hồ ⁵

Ví được dầm dề mưa khắp xứ

Cỏ cây sống lại thoả trông chờ !

Chú thích :

1. Bạt : Thần nắng. Nắng lâu không mưa gọi là hạn nên thần nắng cũng là thần hạn
2. Khu : khu vực. Chín khu tức chín châu của nước Trung Hoa thời thượng cổ là Ký, Duyện, Thanh, Từ, Dương, Kinh, Dự, Lương, Ung. Về sau từ chín châu được dùng để chỉ chung đất nước
3. Chu : Một triều đại ở Trung Quốc. Võ vương thắng Trụ diệt Thương lập ra nhà Chu vào năm 1134 trước công nguyên, truyền được 34 đời, bị Tần Thỉ Hoàng diệt vào năm 221 tr.CN, trị vì 912 năm.
4. Tống : Tên một nước chư hầu của nhà Chu. Vũ vương diệt nhà Thương rồi khi phong tước kiến địa cho công thần đã không quên công ơn của liệt thánh nhà Thương nên đã phong cho người anh (thuộc dòng thứ) của vua Trụ là Vi Tử Khải làm vua nước chư hầu – nước Tống (nằm trong hai tỉnh Giang Tô và Hà Nam ngày nay). Sau Tống cũng bị Tần Thỉ Hoàng thôn tính.
5. Ngọc hồ : cái bầu làm bằng ngọc trong suốt. Khởi hứng từ một câu trong Đường thi « Nhất phiến băng tâm tại ngọc hồ » : Một tâm hồn trong trắng  như băng được chứa trong cái bầu làm bằng ngọc trong suốt